Katika mlima Kilimanjaro, nchini Tanzania, na katika milima ya Rwenzori, nchini Uganda, mabaki ya barafu yanayopamba kilele hizi maarufu yanaweza hivi karibuni kuwa kumbukumbu tu. Kulingana na ripoti ya kutisha kutoka kwa Kikundi cha Wataalamu wa Serikali kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi (IPCC), barafu hizi zinaweza kutoweka ifikapo mwaka 2050 ikiwa hatua muhimu hazitachukuliwa kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi. Mtazamo huu si suala la kupoteza uzuri au utalii; unawakilisha tishio moja kwa moja kwa mifumo ya ikolojia ya eneo hilo na mamilioni ya watu wanaotegemea akiba hizi za maji safi.

Uhatari ulioimarishwa na mabadiliko ya tabianchi

Afrika mara nyingi inaelezewa kama eneo lililo mbele katika athari za mabadiliko ya tabianchi. IPCC inaonyesha kwamba bara hili lina hatari kubwa, huku joto likiongezeka kwa kasi zaidi kuliko wastani wa dunia. Makadirio yanaonyesha kuongezeka kwa joto kufikia 3.6 °C katika maeneo mengine katika miongo ijayo. Hali hii ya kutisha imeandikwa katika kurasa zetu mara kwa mara, ikisisitiza matokeo mabaya kwa jamii za eneo hilo ambazo tayari zinakabiliwa na changamoto kubwa za kiuchumi na kijamii.

Kuondolewa kwa taratibu lakini kwa nguvu kwa barafu za Afrika kutakuwa na athari kubwa kwa usalama wa chakula na upatikanaji wa maji kwa mamilioni ya Waafrika. Barafu hizi hufanya kazi kama akiba za asili, zikitoa maji safi kwa mito na kusaidia hivyo kilimo cha eneo na bioanuwai. Kuyeyuka kwa haraka kwa barafu hizi kunaweza kusababisha upungufu wa maji katika maeneo ambayo tayari yanakabiliwa na ukame wa muda mrefu.

Matokeo ya kiuchumi na kijamii makubwa

Matokeo ya kiuchumi ya crisis hii ya ikolojia yanatia wasiwasi sawa. Nchi nyingi za Afrika zinategemea sana kilimo kinachotegemea mvua, ambacho kinategemea moja kwa moja upatikanaji wa maji safi kutoka kwa barafu zinazoyeyuka. Aidha, utalii unaohusiana na mandhari ya barafu maarufu ni chanzo muhimu cha mapato kwa baadhi ya nchi kama Tanzania na Uganda. Kutoweka kwa barafu hizi kunaweza hivyo kuwa na athari mbaya kwa uchumi wao wa utalii.

Kenya inatoa mfano mzuri wa tatizo hili: ingawa inachukuliwa kama kiongozi katika nishati mbadala katika bara la Afrika, inakabiliwa na changamoto kubwa za kifedha ambazo zinakwamisha uwezo wake wa kujiandaa kwa mabadiliko ya tabianchi yanayoongezeka. Ripoti za awali zimeonyesha jinsi nchi hii inahitaji kuboresha miundombinu yake ili kukabiliana na majanga ya asili yanayoongezeka yanayohusiana na tabianchi.

Kulingana na Benki ya Dunia, ni muhimu kwa nchi za Afrika kuongeza juhudi zao ili kuimarisha uhimili wao mbele ya mabadiliko ya tabianchi. Licha ya mchango wao mdogo katika uzalishaji wa gesi chafu duniani – wakihesabu chini ya 4% – mataifa ya Afrika ya kusini mwa jangwa la Sahara yanakabiliwa na athari mbaya za mabadiliko ya tabianchi.

Kwa kweli, kulingana na wataalamu kadhaa wa mazingira wa kimataifa waliotajwa katika mkutano wa hivi karibuni wa tabianchi ulioandaliwa na Umoja wa Afrika (UA), bila uwekezaji zaidi katika kujiandaa kwa mabadiliko ya tabianchi na bila msaada wa kimataifa ulioimarishwa kwa maeneo haya yenye hatari kiuchumi lakini yenye utajiri wa kitamaduni – tunakabiliwa na hatari ya kuharibika zaidi lakini pia huenda isiyoweza kurekebishwa kuhusu hali zao za kijamii na kiuchumi ambazo tayari ni dhaifu na mara nyingine zisizo na utulivu kisiasa.

Haraka ya hatua ya pamoja

Ili kuepuka janga hili lililotabiriwa na mashirika mbalimbali ya kisayansi yanayotambulika duniani kama yale yanayohusishwa moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja na Mpango wa Kimataifa wa Mazingira (PEG) hasa kupitia mtandao wake mpana unaoshughulikia mabara mbalimbali ikiwa ni pamoja na hili kwa hakika – inakuwa dharura sasa kulingana nao wote kwa pamoja kwa umoja wa karibu tungeweza kusema hapa kwa unyenyekevu kwa heshima kwa pamoja kwa uwajibikaji wa kiraia na ufahamu wa kibinafsi wa kushiriki kwa maadili ya lazima na kujitolea kwa dhamira ya dhati ya kushiriki kwa ufanisi na kwa ubunifu wa kipekee wa kujiandaa kwa mabadiliko ya tabianchi!