« Ntitwoshobora gukomeza guceceka imbere y'iyi ngendo y'ubutegetsi bw'igitugu », ni ko umunyamuryango akomeye wa Lamuka, umwe mu bashinze imizi y'ibihimbano mu gihugu ca Repubulika ya Demokarasi ya Kongo (RDC), abivuga. Iyi mvugo iragaragaza umujinya urimo kwiyongera mu muryango C64, uhuza amashirahamwe atandukanye y'ibihimbano. Nyuma y'inama yateguwe vuba, iri huriro ryatangaje ko hazoba ingendo y'abaturage ku itariki ya 8 Nyakanga mu gihugu cose. Intego iragaragara: gusaba ko Perezida Félix Tshisekedi yava ku butegetsi.

Iyi ngendo iteguwe ikurikiye ibihe bidasanzwe vyabaye ku itariki ya 30 Kamena, aho igikorwa c'iyerekwa cakozwe na Lamuka catunganyijwe mu buryo bukomeye n'inzego z'umutekano i Kinshasa. Iyi myiyerekano yateye ibibazo vy'abantu benshi barakomeretse n'abafashwe, bituma abahakana ubutegetsi bamagana leta y'igihugu bavuga ko igabanya uburenganzira bw'ibanze. « Abaturage b'ikongo barahakanye uburenganzira bwabo bwo kwiyerekana mu mahoro », ni ko umuvugizi w'ihuriro C64 yabitangaje mu itangazo rikomeye.

Igikorwa cyo gutegura iyi ngendo giteye mu gihe c'ubutegetsi bumeze nabi mu gihugu ca RDC. Kuva yinjira mu mabanga mu kwezi kwa Nzero 2019, Félix Tshisekedi arakomeza guhura n'ibihimbano bikomeye bimuhanganye, bigaragaza ko atari mu mwanya mwiza wo kuyobora igihugu no kuzuza ibikenewe mu matora. Mu kwezi kwa Gatatu gushize, ikinyamakuru cacu cerekanye imyiyerekano y'abantu baharanira ko itegeko rigenga Komisiyo y'Igihugu y'Amatora (Céni) ryakurwa, bigatuma umwuka w'ubwumvikane hagati y'ubutegetsi n'ababuhakana ugaragara.

Ikibazo kinini kirakomeza kuba ukuri kw'amatora ateganyijwe mu kwezi kwa Cenda 2023. Abahakana ubutegetsi baratinya ko imyiteguro izoba iteye imbere mu nyungu z'ubutegetsi buhari. Itegeko rihangayikishije ku bijanye na Céni rifatwa nk'igikoresho gishobora gukoreshwa mu guhindura uburyo bw'amatora, bigatuma habaho amakenga no kwiyongera kw'uburakari bw'abaturage.

Amateka y'igihe gishize ya RDC arangwa n'ibikorwa vy'amatora vyakomeje kwangirika kandi kenshi vyabaye mu buryo bw'ubugizi bwa nabi. Kuva igihugu ciyubaka mu 1960, ibihe vy'ihinduka ry'ubutegetsi bw'amahoro biraboneka gake. Ibirori vy'amatora vyabaye mu 2011 mu gihe c'ubutegetsi bwa Joseph Kabila biracyari mu mitwe y'abantu; ayo matora yari yaranzwe n'ibirego vyinshi vy'ubwambuzi kandi vyatumye habaho ibikorwa vy'ubugizi bwa nabi nyuma y'amatora.

Ikibazo c'ubukungu ntikiriho

Uretse ibibazo vy'ubutegetsi, ubukungu bw'igihugu ca Kongo burakomeza kuba ikiganiro gikomeye mu biganiro. RDC ifise umutungo mwinshi w'ibintu vy'ingenzi, cane cane amabuye y'agaciro nka cobalt na cuivre, ariko irakomeza kugira ibibazo mu guhindura ubu butunzi mu bukire ku baturage bayo. Ubukene bushingiye ku bushomeri n'ubukene bw'ibihugu bigira uruhara mu kwiyongera kw'uburakari ku buyobozi bwa Tshisekedi.

Nk'uko raporo iherutse gusohoka y'Ikigega Mpuzamahanga cy'Imari ibivuga, n'ubwo ubukungu bwakomeje kwiyongera mu myaka yashize, ibibazo vy'ubusumbane mu muryango birakomeza kandi biriyongera mu bice bimwe bimwe vy'igihugu. Iyi ngorane ikomeza kwiyongera umwuka w'ubwumvikane mu muryango no mu politike.

Mu gihe bahura n'ibibazo vy'ubukungu birakomeje n'ibirego vyiyongera vy'ubugizi bwa nabi mu politike, abahakana ubutegetsi barasa n'abafise umugambi wo gukomeza igitutu kuri Tshisekedi. Abayobozi barizera ko isaba yabo yo kwiyerekana izoshobora gukusanya abantu benshi b'ikongo ku ntego imwe: gusaba ubutabera n'ukuri mu micungararo y'ibikorwa vya leta.

Ikibazo c'umutekano

Ikindi kibazo gikomeye kiri mu mutekano w'igihugu ca RDC. Igihugu kimaze imyaka myinshi gihura n'intambara z'imbere mu gihugu ziri mu buryo bukomeye cane, ahanini ziri mu burasirazuba bw'igihugu aho hari amatsinda y'abagizi ba nabi n'ibihumbi vy'abanyamahanga bashaka kugenzura umutungo w'ibintu vy'agaciro... Iyi ngorane y'umutekano ikomeza kugabanya iterambere ry'ubukungu bw'igihugu cose nk'uko abashakashatsi babivuga ku RFI, Jeune Afrique, Anadolu Agency n'ibindi...

Ariko kandi, haracyari inyota nyinshi ku bijanye n'ibiri kuba muri RDC kubera akamaro k'ubutaka mu karere, bushingiye ku mutungo w'ibintu vy'ingenzi vyavuzwe haruguru ariko kandi no ku mwanya w'igihugu mu mutima wa Afurika y'Iburasirazuba uhuza ibihugu bitandukanye bigira uruhara mu iterambere ry'ubukungu bw'Afurika mu gihe kiri imbere, mu gihe kirekire n'igihe kirekire nk'uko abashakashatsi babivuga ku RFI, Jeune Afrique, Anadolu Agency n'ibindi...