Muri gahunda y'ubwiza bw'ibikorwa mu mujyi wa Abidjan, umurwa mukuru w'ubukungu bwa Côte d'Ivoire, habaye igikorwa gikomeye mu minsi yashize giteguriwe n'Umuryango wa Afurika yunze Ubumwe (UA). Umukobwa w'Umuryango w'ibikorwa by'imibereho myiza muri uyu muryango w'ibihugu bya Afurika yunze Ubumwe yerekanye raporo yitwa "Ibyerekeye", inyandiko y'ingenzi ishimangira ibibazo n'ibikenewe mu birebana n'uburezi muri Afurika. Iyi raporo ishimangira ko hakenewe kongera imbaraga mu burezi bw'ibanze nk'ibanze mu iterambere rirambye ku mugabane.

Selon itangazo ryemewe ryaturutse mu Muryango wa Afurika yunze Ubumwe, iyi raporo igamije gahunda nini yo guhindura sisitemu z'uburezi muri Afurika. Uburere bw'ibanze ubu bushingirwa nk'ikintu cy'ingenzi atari gusa kuri Côte d'Ivoire ahubwo no ku mugabane wose. Iyi gahunda nshya y'ubuyobozi yishimiwe cyane n'abahanga bari bitabiriye itangizwa ryayo mu mujyi wa Abidjan.

Umukobwa w'Umuryango yagaragaje ko: "Iyi raporo igaragaza zimwe mu mbogamizi twasanze mu sisitemu y'uburezi ku rwego rw'umugabane". Yashimangiye ko nta burezi bw'ibanze bukomeye, ubuziranenge bw'amasomo yisumbuye n'ayisumbuye atari bwo bwakwirwaho. Iyi mvugo ifite akamaro cyane mu gihe sisitemu z'uburezi muri Afurika zishinjwa kenshi kudakora neza no kutagira uburenganzira bungana ku baturage.

Raporo "Ibyerekeye" igaragaza ibibazo byinshi bikomeye. Muri byo, harimo umubare w'abana benshi batakaza amahirwe mu myigire yabo ndetse n'itandukaniro rinini hagati y'ibice by'icyaro n'ibice by'imijyi mu bijyanye no kubona uburezi bufite ireme. Ibi bibazo birushaho gukomera bitewe n'ubusumbane bw'ubukungu bwakomeje mu gihugu.

Ibice by'icyaro muri Côte d'Ivoire, urugero, bikunze kugira ikibazo gikomeye cy'ibikorwa remezo by'ishuri bidahagije n'ibikoresho by'uburezi bidahagije. Selon amakuru y'ibanze yatangajwe n'ikinyamakuru cyacu muri Werurwe 2022, izi mbogamizi zigira ingaruka zikomeye ku ireme ry'uburezi butangwa ku bana batuye muri ibyo bice by'icyaro.

Mu guhangana n'ibi bibazo biteye impungenge, ubuyobozi bwa Côte d'Ivoire bwakiriye neza iyi gahunda y'umugabane. Bwatangaje ingamba nyinshi zifatika zigamije kongera uburezi bw'ibanze. Muri zo harimo ishoramari rikomeye mu bikorwa remezo by'ishuri n'ibikorwa by'uburezi bigamije gukomeza guhugura abarimu. Izi ngamba zigamije kunoza ibibazo biriho ubu no gushyiraho imizi ikomeye ku sisitemu y'uburezi irambye kandi igamije uburinganire.

Minisitiri w'uburezi bwa Côte d'Ivoire yavuze ati: "Dufite intego yo gukora ibishoboka byose kugira ngo buri mwana abone uburezi bufite ireme, aho ari hose muri Côte d'Ivoire". Iyi mvugo igaragaza ubushake bwa politiki bushobora gutera abandi bihugu bya Afurika guhangana n'ibibazo bisa.

Uko gushyira imbaraga mu burezi bw'ibanze si ibintu by'ubusa. Selon abasesenguzi batandukanye, ishoramari mu burezi bw'ibanze bufite ireme ni ingenzi mu gusenya umuvuduko w'ubukene bw'imiryango no kwemeza iterambere rirambye. Mu by'ukuri, ishingiro ry'uburezi rikomeye rituma urubyiruko rubasha kubona ubumenyi bw'ibanze ariko kandi no kugira uruhare mu iterambere ry'ubukungu n'imibereho myiza y'ibihugu byabo.

Umuryango wa Afurika yunze Ubumwe wizeye ko iyi raporo izakoreshwa mu gukangurira no gushishikariza guverinoma za Afurika gufata ingamba zifatika mu guhindura sisitemu z'uburezi. Icyo gikorwa kirakomeye ariko gishoboka niba abari mu nzego zose biyemeje gukorana ku buryo bwihuse kuri iyi nzira.

Gahunda itangijwe n'Umuryango wa Afurika yunze Ubumwe ntigira aho ihagarara gusa muri Côte d'Ivoire. Ni igice cy'igitekerezo cya panafrika kinini kigamije guhuza no guteza imbere sisitemu z'uburezi ku mugabane wose. Mu gushyigikira uburyo bwo gukorana hagati y'ibihugu bya Afurika, iyi gahunda igamije kandi gusangira ubunararibonye n'udushya dushobora guhindura burundu isura y'uburezi muri Afurika.

Muri iyi ngingo, ibihugu byinshi bimaze kugaragaza ubushake bwo kwakira impinduka zisa n'izo mu raporo "Ibyerekeye". Gahunda z'akarere zishobora kuzamurwa mu rwego rwo guhuza umutungo n'ubunararibonye bihari, bityo bigafasha mu kongera ubushobozi bw'umugabane mu guhangana n'ibibazo byinshi by'uburezi.

Amateka yerekana ko Côte d'Ivoire yanyuze mu bihe bikomeye mu birebana n'uburezi bwayo. Nyuma y'ubwigenge bwayo mu 1960, igihugu cyari cyarashyizeho uburezi nk'igikoresho cy'ingenzi mu iterambere ry'igihugu mu gihe cy'ubuyobozi bwa Félix Houphouët-Boigny. Ariko, mu myaka ya 1980, habaye impinduka z'ubukungu zatumye amafaranga yoherezwa mu rwego rw'uburezi agabanuka cyane.

Ariko, kuva mu myaka ya 2000, hamwe no kurangira buhoro buhoro kw'intambara z'imbere mu gihugu zashegeshe igihugu mu gihe cy'imyaka hafi icumi, habayeho kongera kwitabira guhindura iki gice cy'ingenzi. Imikoranire mpuzamahanga yashinzwe cyane cyane na UNESCO n'andi mashyirahamwe atari ay'igihugu mu rwego rwo gusana no kuvugurura ibikorwa remezo by'ishuri byangijwe cyangwa byirengagijwe mu bihe by'ibibazo.

Kunoza sisitemu y'uburezi muri Côte d'Ivoire bishobora kugira ingaruka zikomeye ku bukungu atari gusa ku rwego rw'igihugu ahubwo no ku rwego rw'akarere. Abakozi bafite ubumenyi buhanitse ni ingenzi mu gukurura ishoramari ry'inyongera ry'inyungu (IED), guteza imbere udushya mu gihugu no guteza imbere ubukungu buhamye.

Mu buryo bw'imibereho, kandi, kugabanya itandukaniro mu burezi bigira uruhare mu gukomeza umubano w'imbere mu gihugu; ibi bigatuma habaho ubumwe bwiza hagati y'amoko atandukanye akenshi yiganjemo ibibazo by'ubusumbane bw'ibikorwa by'ubukungu bimaze igihe kirekire. Ibi kandi bishobora kugira ingaruka nziza ku mutekano w'igihugu muri rusange kuko abaturage bafite ubumenyi bwisumbuye bagira uruhare mu bikorwa by'ubuyobozi ndetse no guteza imbere indangagaciro z'ubDemokarasi z'ingenzi mu kubungabunga amahoro arambye ku rwego rw'akarere ndetse no ku rwego mpuzamahanga!