Muri iyi si aho intambara zigaragara ku bwinshi, itangazo ry'amasezerano y'amahoro hagati y'Amerika n'Iran ryakiriwe n'ubwitonzi bukomeye. Ni Minisitiri w'Intebe w'u Buhinde wavuze ko aya masezerano yategerejwe azasinywa ku wa gatanu utaha mu Busuwisi, igihugu gikunze guhitamo kubera ubusumbane mu by'ububanyi n'amahanga. Iyi ngingo ni intambwe ikomeye mu gihe ibibazo mu Burasirazuba bwo hagati byageze ku rwego rwo hejuru mu myaka yashize.

Selon leta y'Iran, aya masezerano azarangiza hafi amezi ane y'intambara z'ubutaka, mu gihe ibihugu byombi byari byegereye kenshi ku mwanya utazwi. Mu mutwe w'aya masezerano harimo isezerano ryo guhagarika intambara ako kanya no kongera gufungura inyanja ya Ormuz. Uyu mugezi ni ingenzi mu gutwara amavuta ku isi, ukaba uhuza hafi 20% by'ubucuruzi bw'isi. Gufunga igihe gito byateje umwuka mubi ku masoko y'amavuta, byongera impungenge mu bukungu bw'isi.

Umutekano w'ubukungu w'igihe gito?

Kongera gufungura inyanja ya Ormuz bifatwa nk'ikimenyetso cyiza n'abantu benshi mu bukungu. Selon abasesenguzi b'ubukungu, iyi ngingo ishobora gufasha mu kugenzura ibiciro by'amavuta mu gihe gito, ikaba ari umwuka mwiza ku bukungu bw'isi bwari bwarakomeye n'ingaruka z'icyorezo cya COVID-19. Ariko, bamwe mu bahanga baraburira ku bw'ibyizere byihuse. "Ibihe biracyari bibi," asobanura Farhad Kazemi, umusesenguzi mu by'ububanyi n'amahanga ukorera i Londres. "Nubwo ibibazo by'ibanze bitarakemurwa, haracyari ibyago byo kongera kwiyongera mu bihe biri imbere."

Imibanire hagati ya Washington na Téhéran yagiye igaragara mu myaka myinshi y'ukwiyumvamo kutizerana no guhangana. Kuva Amerika yakuyeho amasezerano y'ibinyabutabire y'Iran mu 2018 mu gihe cy'ubuyobozi bwa Trump, imibanire yarakomeye cyane. Kugaruka mu biganiro bigaragara nk'ikimenyetso cy'ihinduka ry'ubuyobozi bwa Biden, nubwo inzira igana ku masezerano arambye ikiri mu bibazo byinshi.

Amateka y'imibanire y'Amerika n'Iran yanditse ibihe by'ibibazo n'ibigeragezo by'ubusabane. Mu kwezi kwa gatatu gushize, twatangaje mu nkuru zacu ko Mike Pompeo yagaragaje ubushake bwa Amerika bwo gutangira ikiganiro na Téhéran ariko nta ngamba zifatika zatanze kugira ngo bagere ku mahoro. Iyi ngingo yateje impungenge ku bushake nyabwo bw'impande zombi bwo kwinjira mu biganiro bifatika.

Ese aya masezerano ashobora kuba ikimenyetso cy'ihinduka? Umuryango mpuzamahanga urategereje iby'ukuri bizatangazwa mu gihe cy'ibikorwa byo gusinya mu Busuwisi. Ikibazo nyamukuru kiracyari: ni gute ibi bihugu bibiri byahoranye amakimbirane bizashobora gukomeza kuganira mu buryo bwubaka mu gihe cy'ibibazo byabo bikomeye?

D'après diplomates b'ibihugu by'u Burayi bari mu biganiro by'ibanze, aya masezerano azaba arimo ahanini amasezerano ku guhanahana intwaro no kuvanaho bimwe mu bihano by'ubukungu byakomeje gufata ubukungu bw'Iran mu myaka myinshi. Izi ngingo zigamije gushyiraho ikirere cyiza cyo kongera kubaka ubukungu n'imibereho mu Iran mu gihe zemeza Amerika ko inyungu zayo z'ubutasi mu karere zitazahungabanywa.

Ibikubiye mu mateka y'ihungabana rikomeye

Kugira ngo dusobanukirwe neza aya masezerano, ni ngombwa gusubira mu bintu bimwe by'ingenzi byagize uruhare mu kubaka iyi mibanire iteye ubwoba. Mu 1953, guhirika Minisitiri w'Intebe w'Iran Mohammad Mossadegh byakozwe na CIA byasize ibikomere bikomeye mu mutwe w'abaturage b'Iran. Iyi ngingo yatumye hatangira igihe kirekire cy'ubuharike bwari bugaragara nk'ikibazo gikomeye ku bwigenge bwabo.

Mu bihe bya vuba, kwicwa kwa Général Qassem Soleimani n'ibitero by'Amerika mu kwezi kwa mbere 2020 byateje umwuka mubi udasanzwe hagati ya Washington na Téhéran. Mu gusubiza, Iran yongereye ibikorwa byayo by'ibinyabutabire mu gihe yagiye ikora ibitero byinshi ku nyungu z'Amerika mu karere.

Ibi bintu bigaragaza impamvu buri kigeragezo cyo kwegeranya gitegerejwe n'ubwitonzi ku mpande zombi ndetse n'abafatanyabikorwa babo.

Impamvu z'ubukungu ntizihagaze

Kuri bamwe mu bahanga b'ubukungu, ni ingenzi ko aya masezerano arenga ku rwego rw'igisirikare akinjira mu bintu by'ubukungu n'imibereho rusange. Iran iri mu bibazo by'ibiciro by'ibicuruzwa bihanitse n'ubushomeri bwinshi bituma habaho imyigaragambyo mu gihugu. Guhindura ibihano bishobora guha leta y'Iran umwanya wo gukemura ibibazo by'ubukungu bikeneye ubufasha.

Ariko, nk'uko Farhad Kazemi abivuga: "Ikibazo nyamukuru ni ubushobozi bwa leta y'Iran bwo gukoresha izi mbaraga nshya mu gukemura ibibazo byihutirwa by'abaturage bayo aho kubikoresha mu kongera imbaraga z'igisirikare." Amateka yerekana ko ubufasha bw'ubukungu mpuzamahanga butarimo gahunda nziza bushobora kongera ibibazo imbere mu gihugu.

Ku rwego rw'akarere ndetse no ku rwego mpuzamahanga, aya masezerano ashobora guhindura imirongo imwe mu by'ububanyi n'amahanga mu Burasirazuba bwo hagati bwari busanzwe bwiganjemo amashyirahamwe atandukanye akenshi ahanganye. Abafatanyabikorwa gelika b'Amerika nka Isiraheli cyangwa Arabiya Sawudite bakurikirana aya makuru kuko bafite impungenge ko kwegeranya hagati ya Washington na Téhéran bishobora guhungabanya umwanya wabo mu karere k'uburangare.

Ingamba zishobora kugira ingaruka ku Isiraheli nazo zigomba kwitabwaho; iki gihugu gitegereje Iran nk'umwanzi waryo w'ibanze mu Burasirazuba bwo hagati kuva mu myaka myinshi, cyane cyane kubera gahunda y'ibinyabutabire ya Iran ifatwa nk'ikibazo cy'umutekano w'igihugu cy'Abayahudi nk'uko abategetsi b'ibihugu b'ibanze babivuga...

Mu gusoza, nubwo aya masezerano agaragaza intambwe ikomeye mu mahoro nyuma y'amezi menshi y'ibibazo by'ibikorwa by'intambara byakomeje kwiyongera mu buryo bw'ubwiyongere - cyane cyane ku nyanja y'ingenzi - ntibikuraho burundu ibibazo byose bishobora kugaragara mu bihe biri imbere niba umutekano utakomeje kwitabwaho ku mpande zose ziri mu biganiro, nubwo ibimenyetso by'ibanze bigaragara nk'ibyiza nk'uko abasesenguzi babivuga ku rwego mpuzamahanga ruri mu bihe bigoye kandi bihindagurika vuba.